Những con trừu Panurge

Tác phẩm Pantagruel của đại văn hào Pháp Francois Rabelais vào thế kỷ 16 có chuyện kể về anh tài phú Panurge.

Trong chuyến hành trình trên biển, Panurge có xích mích với  một  người buôn trừu tên là Dindenault nên rắp tâm chơi anh này một vố.

Panurge nài nỉ mua một con trừu của Dindenault và anh này thừa dịp bán với giá cắt cổ.

Trả tiền xong, Panurge chọn một con trừu to có vẻ như là con đầu đàn vì có tiếng kêu vang nhất.

Panurge ôm con trừu vào lòng, vỗ về và bỗng nhiên ném nó xuống biển.

Nghe tiếng kêu của đồng loại và thấy con trừu mà Panurge đã mua bị rớt xuống biển và kêu lên, cả bầy trừu của Dindenault cũng nhảy theo xuống nước…

Câu chuyện nói trên cho thấy bản tính “đoàn kết” và ngoan ngoãn của loài trừu.

Chúng thường theo hàng ngũ và khi một con, nhất là con đầu đàn, đi đứng thế nào thì những con khác cũng bắt chước.

Từ câu chuyện này, thành ngữ “những con trừu Panurge” (les moutons de Panurge) trở nên thông dụng trong ngôn ngữ của người Pháp.

Thành ngữ này chỉ những người thích làm theo, bắt chước, nghe theo lời của người khác, theo đám đông, theo phong trào.

Trong thị trường chứng khoán (TTCK), những con trừu Panurge có thể dùng để ví những nhà đầu tư theo tâm lý bầy đàn (mentalité de troupeau – herd mentality), không tìm hiểu, phân tích và phối kiểm thông tin mà quyết định theo số đông, cứ thấy nhiều người khác mua thì mua, nhiều người khác bán thì bán.

Yếu tố đầu tiên khiến nhiều nhà đầu tư có tâm lý bầy đàn là LÒNG THAM.

Thật vậy, nhiều người xem TTCK không khác gì một sòng bạc, muốn kiếm tiền nhanh không có ý định đầu tư lâu dài.

Lòng tham đã làm mờ con mắt nên họ sẵn sàng theo ý kiến của số đông.

Ngoài lòng tham, nhà đầu tư còn bị nỗi SỢ HÃI chi phối làm cho họ mất bình tĩnh và bán đổ bán tháo cổ phiếu chỉ vì một tin đồn hay lý do nào đó.

Điều trớ trêu là nỗi lo sợ bị mất mát cũng làm nhiều nhà đầu tư không dám bán cổ phiếu khi còn được giá mà để cho đến lúc xuống đến mức thấp nhất mới chịu buông xuôi.

Để tránh lỗ và có thể vì sĩ diện, nhiều nhà đầu tư lại chần chừ không bán ngay cổ phiếu đang bị xuống giá.

Đắm chìm trong nỗi sợ hãi và bị mờ mắt bởi lòng tham, nhiều nhà đầu tư rất có nguy cơ trở thành con trừu Panurge nếu không tỉnh táo.

Năm 1996, một công ty chẳng có mấy tiếng tăm tên là Centennial Technologies đột nhiên được các nhà đầu tư trên TTCK New York chú ý vì cổ phiếu của họ tăng giá mạnh.

Công ty này sản xuất các thẻ PCM-CIA tức là những loại thẻ nhỏ có phần mềm cài đặt sẵn cho máy tính xách tay.

Vào thời điểm đó, công ty phát hành thêm nhiều cổ phiếu và ký hợp đồng để sản xuất theo hợp đồng (contract manufacturing) với nhiều nhà sản xuất tại Mỹ và Anh.

Khi đó, ai trong ngành sản xuất gia công đều hiểu rằng đây là hoạt động kinh doanh vất vả và không thu được lợi nhuận cao.

Mặc dù vậy, Centennial vẫn thu hút được số lượng đông đảo các nhà đầu tư bằng báo cáo tỷ suất lợi nhuận ấn tượng của mình trong năm 1996 là 12% trong lúc các đối thủ cạnh tranh khác trên thương thường chỉ được 6%.

Thế rồi vào ngày 11-2-1997, Centennial đột ngột thả một “quả bom” làm chới với các nhà đầu tư bằng cách công bố việc sa thải tổng giám đốc Emanuel Pinez vì lý do lem nhem tài chính và do đó phải điều chỉnh lại báo cáo thu nhập trong quý 1 và 2.

Sau đó, Pinez bị bắt vì gian lận chứng khoán.

Không những báo cáo láo về số liệu về tình hình kinh doanh mà vài ngày trước khi bị sa thải, Pinez còn bán một số lượng lớn cổ phiếu của công ty ra ngoài.

Cổ phiếu Centennial bị tạm ngưng giao dịch trong 2 tuần và khi được phép tiếp tục trở lại thị trường vào ngày 25-7-1997, Sở Giao dịch chứng khoán New York (NYSE) đã thông báo cho các nhà đầu tư biết là báo cáo tài chính của công ty này trong năm 1996 là không đáng tin và lại không cho phép giao dịch cổ phiếu của Centennial vào ngày 3-3-1997.

Điều đáng nói là trong thời gian cổ phiếu tạm dừng giao dịch, mặc dù đã được cảnh báo rằng NYSE sẽ có những động tác nhằm loại bỏ Centennial khỏi TTCK nhưng nhiều nhà đầu tư vẫn tiếp tục mua vào cổ phiếu với hy vọng rằng chuyện lem nhem tài chính của tổng giám đốc sẽ được giải quyết ổn thỏa.

Nhưng rồi hy vọng của họ tan thành mây khói khi cổ phiếu Centennial bị ngưng giao dịch chỉ vài ngày sau đó.

Như vậy những ai đã mua cổ phiếu của Centtenial vào ngày 25-7-1997 chỉ còn biết…bắc thang lên hỏi ông trời.

Câu chuyện nói trên chỉ là một trong rất nhiều điển cứu liên quan đến tâm lý bầy đàn của nhà đầu tư.

Không rõ kịch bản trên có diễn ra tương tự trên TTCK Việt Nam hay không?

Nhưng có lẽ nó đáng được tham khảo trong điều kiện nhiều doanh nghiệp Việt Nam hoạt động kinh doanh còn phải cạnh tranh khốc liệt, khả năng tạo ra lợi nhuận còn hạn chế và báo cáo tài chính chưa hẳn đã phản ánh đầy đủ thực trạng…

Nhớ lại trong khoảng thời gian từ sau Tết đến gần cuối tháng 3/2007, ở Việt Nam ta có một làn sóng người ồ ạt đổ xô vào TTCK.

Phần lớn không am hiểu gì về tính đặc thù và các yếu tố căn bản của thị trường, thậm chí cũng không cần biết đến thực chất của doanh nghiệp mà họ chọn mặt gửi vàng.

Rồi sau đó, lại có nhiều người vội vã bán cổ phiếu của mình vì nghe một tin đồn, một quyết định, hay một báo cáo nào đó.

Theo một số nhà quan sát, nếu như báo cáo bi quan của Merrill Lynch và HSBC về TTCK Việt Nam đã khiến rất nhiều nhà đầu tư mơ hồ về triển vọng của thị trường cách đây hơn một tháng thì mới đây, báo cáo của CitiGroup và HSBC đánh giá rất tốt về triển vọng của TTCK Việt Nam có khả năng nhanh chóng kéo nhà đầu tư trở lại TTCK.

Có lẽ chúng ta cũng không quên rằng trước đó hơn một tháng chính báo cáo của HSBC và Merrill Lynch đã khiến rất nhiều nhà đầu tư mơ hồ về triển vọng thị trường.

Liên tưởng đến câu chuyện đàn trừu nói trên trong tác phẩm văn học Pantagruel của đại văn hào Pháp, phải chăng ở Việt Nam ngoài những chú trừu ngoan ngoãn, còn xuất hiện thêm nhiều anh tài phú mang tên Panurge?

 LÊ HỮU HUY (*)

(*) Giám đốc Công ty Tư vấn Vietnam Global Network, Singapore

Nguồn: TBKTSG

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s